Wat maakt een speelplek inclusief?

Samen spelen begint bij het ontwerp
Een speelplek waar ieder kind welkom is. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk vraagt inclusief spelen om meer dan het plaatsen van één rolstoeltoegankelijk speeltoestel.

Kinderen verschillen van elkaar. De één rent zonder moeite een klimtoestel op, terwijl een ander liever op grondniveau speelt. Sommige kinderen zoeken veel uitdaging en beweging, anderen hebben juist behoefte aan een overzichtelijke route of een andere manier om mee te doen.

Een inclusieve speelplek houdt rekening met die verschillen. Niet door voor iedere doelgroep een apart hoekje te creëren, maar door de speelplek zo in te richten dat kinderen met én zonder beperking elkaar kunnen ontmoeten, samen kunnen spelen en zelf kunnen kiezen hoe zij deelnemen.

Inclusief spelen begint al vóór het speeltoestel
Een speeltoestel kan nog zo toegankelijk zijn, maar als een kind er niet bij kan komen, wordt het lastig om mee te spelen. Daarom begint inclusief ontwerpen bij de inrichting van de hele speelplek. Denk bijvoorbeeld aan brede en goed bereikbare paden, voldoende doorgangsruimte en een ondergrond waar ook een rolstoel, rollator of kinderwagen gemakkelijk overheen kan.

Ook de route door de speelplek speelt een belangrijke rol. Kun je vanuit verschillende kanten bij de toestellen komen? Zijn er doodlopende stukken? En kunnen kinderen zelfstandig van het ene speelonderdeel naar het andere?

Door hier vanaf het begin rekening mee te houden, wordt toegankelijkheid onderdeel van het ontwerp in plaats van een toevoeging achteraf.

Toegankelijk is niet automatisch inclusief
Toegankelijkheid is een belangrijke basis, maar een kind moet vervolgens ook daadwerkelijk kunnen spelen.

Dat verschil is belangrijk.

Een brede ingang naar een speelplek zorgt ervoor dat een kind met een rolstoel naar binnen kan. Maar inclusiviteit gaat een stap verder: zijn er vervolgens ook verschillende speelactiviteiten waaraan het kind kan deelnemen? En kan dat samen met andere kinderen? Daarom kijken we niet alleen naar bereikbaarheid, maar ook naar speelwaarde. Denk aan draaien, glijden, voelen, ontdekken, bewegen, samenwerken en fantaseren.

Hoe meer verschillende manieren van spelen een plek biedt, hoe groter de kans dat kinderen iets vinden dat bij hen past.

Samen spelen in plaats van naast elkaar
Een inclusieve speelplek werkt het beste wanneer kinderen niet worden verdeeld over afzonderlijke speelzones.

Een rolstoelcarrousel is daar een mooi voorbeeld van. Een kind in een rolstoel kan erop rijden, terwijl andere kinderen tegelijkertijd plaatsnemen of helpen met draaien. Het toestel is daarmee niet alleen toegankelijk voor een bepaalde doelgroep, maar nodigt kinderen uit om samen te spelen.

Hetzelfde geldt voor andere speelfuncties. Een brede glijbaan biedt bijvoorbeeld ruimte om naast elkaar naar beneden te glijden. Waterspel kan kinderen samen laten experimenteren en speelpanelen op grondniveau kunnen door verschillende kinderen tegelijkertijd worden gebruikt.

Het draait dus niet alleen om de vraag: kan een kind dit toestel gebruiken?

Minstens zo belangrijk is de vraag: kan een kind hier samen met anderen spelen?

Verschillende routes bieden verschillende uitdagingen
Niet ieder kind speelt op dezelfde manier of hetzelfde niveau. Daarom kan een speelplek meerdere routes door hetzelfde toestel of dezelfde speelzone bieden.

Waar het ene kind bijvoorbeeld via een klimnet omhooggaat, kiest een ander voor een trap of een toegankelijkere route. Uiteindelijk kunnen zij elkaar op hetzelfde platform of bij dezelfde speelfunctie weer tegenkomen. Hoogteverschillen kunnen daarbij juist interessant zijn. Inclusief spelen betekent namelijk niet dat alle uitdaging uit een speelplek moet verdwijnen. Ook kinderen met een beperking willen ontdekken, grenzen verleggen en nieuwe dingen proberen. De uitdaging moet alleen op verschillende manieren bereikbaar zijn.

Zo kan ieder kind zelf kiezen welke route past bij zijn of haar mogelijkheden.

Niet ieder kind hoeft alles te kunnen
Een volledig inclusieve speelplek betekent niet dat ieder kind ieder onderdeel zelfstandig moet kunnen gebruiken. Dat zou er juist voor kunnen zorgen dat een speelplek weinig uitdaging biedt.

Belangrijker is dat er voldoende keuze is. Een kind dat niet op een hoog klimtoestel kan komen, moet bijvoorbeeld wel andere interessante speelactiviteiten kunnen vinden. En een kind dat juist veel fysieke uitdaging zoekt, moet die uitdaging ook krijgen.

Door verschillende speelwaarden, moeilijkheidsniveaus en routes te combineren, ontstaat een speelplek waar kinderen hun eigen uitdaging kunnen kiezen.

Houd ook rekening met overzicht en ontmoeting
Inclusiviteit gaat niet alleen over de toestellen.

Ook de ruimte ertussen bepaalt hoe prettig een speelplek wordt gebruikt. Goede zichtlijnen zorgen ervoor dat ouders, begeleiders en kinderen overzicht houden. Rustigere plekken kunnen worden gecombineerd met zones waar juist veel beweging plaatsvindt.

Daarnaast zijn ontmoetingsplekken belangrijk. Bankjes, brede speelplateaus en centrale speelonderdelen zorgen ervoor dat kinderen en begeleiders elkaar makkelijker tegenkomen.

Zo wordt de speelplek niet alleen een plek om te bewegen, maar ook een plek om samen te zijn.

Kijk naar de hele speelplek
Een inclusieve speelplek ontstaat dus niet door simpelweg een inclusief speeltoestel aan een bestaand ontwerp toe te voegen.

Het gaat om de samenhang tussen:

• bereikbaarheid en toegankelijke routes;
• verschillende speelwaarden;
• meerdere niveaus van uitdaging;
• speeltoestellen waarop kinderen samen kunnen spelen;
• voldoende bewegings- en doorgangsruimte;
• overzicht, rust en ontmoeting.

Door die onderdelen vanaf het begin samen te bekijken, ontstaat een speelplek waarin kinderen niet worden ingedeeld op wat zij wel of niet kunnen, maar waarin zij zoveel mogelijk zelf kunnen bepalen waar, hoe en met wie ze spelen.

Samen werken aan een speelplek waar iedereen welkom is
Iedere locatie en iedere doelgroep is anders. Daarom kijken we bij IJslander naar de volledige speelomgeving. Wie gaat de plek gebruiken? Welke vormen van spelen willen we aanbieden? Hoe lopen kinderen door de ruimte? En welke oplossingen zorgen ervoor dat zoveel mogelijk kinderen mee kunnen doen?

Van toegankelijke routes en verschillende speelniveaus tot rolstoeltoegankelijke carrousels, speelpanelen, glijbanen en waterspel: door de juiste onderdelen met elkaar te combineren ontstaat een speelplek waar ontmoeting en samen spelen centraal staan.

Wil je weten hoe je inclusief spelen kunt meenemen in jouw volgende speelproject?
We denken graag mee over de mogelijkheden voor jouw locatie.

Bekijk onze whitepaper over inclusief spelen of neem contact met ons op voor advies.